Linkovi

Teme

Flota duhova - groblje potopljenih brodova nadomak Washingtona

Ostaci brodova u Zalivu Malous, u američkoj saveznoj državi Merilend (Foto: VOA)

U američkoj saveznoj državi Merilend, samo 60 kilometara od američke prijestonice nalazi se groblje potopljenih brodova. Takozvana “Flota duhova”, kao neko priviđenje izranja iz vode tokom oseke, a neki od tih brodova potopljeni su prije više od stotinu godina.

Ovo je prvo utočište brodova, pod vodom, u Sjedinjenim Državama. Nalazi se u zalivu Malous, na reci Potomak, u saveznoj državi Merilend, a cilj je zaštita istorijskih potopljenih plovila.

Muzej pod vodom - najveća kolekcija brodova iz Prvog svetskog rata
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:30 0:00


"Ovdje je potonulo više od 200 brodova. Kada padne vodostaj olupine izranjaju i zato ovo mjesto zovu 'Flota duhova'”, kaže predsjednik komisije za zaštitu plovila i ribe u Zalivu Česapik ​Džoel Dan.

Sa obale se vidi zahrđali trup trajekta, napuštenog 1970-tih. Međutim, ako se tokom oseke, tim vodama provezete kajakom, onda je prava atrakcija vidjeti kosture brodova američke mornarice iz Prvog svjetskog rata, na brzinu građenih prije stotinu godina.

"Izgrađeno je 100 velikih drvenih parobroda. Jedini problem je što su brodovi bili spremni za plovidbu kada je rat već završen, tako da su odavde prodavani kompanijama za prevoz tereta”, dodaje Dan.

Nekoliko godina po završetku rata 1918. godine, ti već tada zastareli teretni brodovi su se raspadali ili su uništeni u relativno plitkim vodama malog zaliva.

"Ovaj kamen koji štrči iz vode je nekada bio na dnu broda za održavanje balansa", priča Dan.

Oko 80 metara dugi brodovi potonuli su pored mnogo starijih olupina koje datiraju iz 17. i 18. vijeka.

"Ako pogledate snimke ovog područja napravljene iz vazduha, vidjećete da su brodovi poređani u nizu jedan pored drugog", ističe Dan.

Danas je to utičište u divljini, koje su ljudi napravili za ribe, plovke, patke i druge životinje.

Arheološkinja Suzan Lengli odobrava:

"Mnoge olupine izgledaju kao ploveće saksije. U njima buja vegetacija što je izuzetno dobro za životnu sredinu, jer prečišćavaju vodu, životinjama obezbjeđuju utočište i pomažu u borbi protiv klimatskih promjena".

Drva koja sporo trule ne ugrožavaju životnu sredinu.

"Pošto su ispod vode, nemaju dovoljno kiseonika, i raspadaju se veoma sporo, a i slana voda usporava truljenje", objašnjava Dan.

U zalivu Malous nalazi se najviše potopljenih brodova u zapadoj hemisferi. Iako su samo olupine, to je najveća kolekcija brodova iz Prvog svjetskog rata, kaže ​Suzan Lengli.

"Ovo je jedino mjesto na kojem možete videti pravu veličinu tih brodova, koliko ih je bilo, kao i mnoštvo različitih modela. Ovo je kao neki veliki muzej".

See all News Updates of the Day

Prestowitz: Lice i naličje ekonomskog uspona Kine

ARHIVA - Američka zastava pored grba Kine u Pekingu

Pojava pandemije COVID-19 nije samo ugrozila život miliona Amerikanaca, kao i američku ekonomiju, već i suštinski izmijenila pozitivno mišljenje o Kini u SAD, tvrdi Klajd Prestovic (Clyde Prestowitz), ugledni trgovinski pregovarač za istočnu Aziju u više američkih administracija i autor nedavno objavljene knjige “Svijet okrenut naglavačke - Amerika, Kina i borba za globalno liderstvo.” 

Poslije raspada Sovjetskog Saveza, kaže Prestovic, svjetska i američka spoljnopolitička elita bila je apsolutno uvjerena da je Kina bila riješena da ubrzanim putem ukine ‘državnu ekonomiju’ i da je takođe bila spremna za trgovinsku i ekonomsku saradnju na osnovu zapadnih kriterijuma.

Ideja da bi Kina mogla da se preobrazi u slobodno društvo pomoću uključivanja u svjetske trgovinske tokove, potekla je u stvari u Americi, dodaje on. Po njemu takve procjene bile su pogrešne od samog početka.

“Kineska ekonomija funkcioniše na način nespojiv sa tržišnim ekonomijama. Demokratske ekonomije funkcionišu zahvaljujući aktivnostima pojedinaca, preduzetnika i korporacija, bez miješanja od strane države. Državna intervencija koju Kina primjenjuje ide direktno na štetu ostalih članica Svjetske trgovinske organizacije, i to je namjerno.“

Zapadne korporacije često prešutkuju kineske metode suprotne slobodnoj trgovini pomoću kojih stiču investicione povlastice od kineskih vlasti, ne sluteći da će plaćati visoku cijenu za to kad već bude kasno, kaže Prestovic.

Sve počinje sa prijateljskim razgovorom sa kineskim birokratom poput:

„Dođite kod nas, imamo ogromno tržište, daćemo vam besplatno gradilište. Nema brige ni za radnu snagu, nemamo sindikate. Troškove za vodu, struju, materijal i drugo biće vam pedeset odsto niži u prvih deset godina. Nema ni poreza. A, koliko sredstava planirate da uložite? Deset milijardi dolara? I tu vam možemo pomoći sa nekoliko dodatnih milijardi…“

Međutim, strane kompanije vrlo brzo otkriju da funkcionišu u sistemu u kojem ne postoje zakoni, nezavisni sudovi, niti zaštita od državnog pritiska, upozorava dalje Prestovic:

„Događa se i posjeta kineskog zvaničnika, koji se zapadnoj kompaniji obrati i riječima: 'Vaša vlada (bilo evropska ili američka) prijeti da zavede carine koje smatramo neprijateljskim za nas. Obratite se svojoj vladi da to zaustavi.' Kad ne pristanu odmah stignu nevolje. Nestane struja, nema vode, stižu inspekcije, zastane snabdijevanje. To traje sve dok ne popuste ucjeni. Dakle, kineska strana će strancima omogućiti ostvarivanje profita, ali jedino pod kineskim uslovima.“

Kina za sada pobjeđuje u ključnim granama, smatra Prestovic:

„U solarnoj tehnologiji, tehnologiji električnih automobila, i 5Gkomunikacijama u kojoj napreduje brže od tržišnih ekonomija.“

Bez obzira na postignute uspjehe Kini nije mjesto u Svjetskoj trgovinskoj organizaciji, kaže Prestovic, koji kinesku ekonomiju opisuje kao '“amalgam poslovnih i državnih interesa pod kapom jednopartijskog diktata.“

On predlaže rasformiranje WTO i osnivanje novog globalnog ekonomskog kluba, isključivo namijenjenog „slobodnom svijetu.“

Međutim, pridobiti američke transatlantske partnere za takvu ideju, naročito nakon nedavno utanačenog investicionog sporazuma između EU i Kine, neće biti jednostavno, upozorava Prestovic.

U nedavno usvojenoj Agendi Evropske unije za jačanje transatlantske saradnje, ističe se evropsko istorijsko opredjeljenje za neraskidivi savez sa SAD utemeljen na trajnim zajedničkim demokratskim vrijednostima, ali i dodaje da dvije strane izazov Kine ne ocjenjuju na istovjetan način.

Primamljivost sticanja novog bogatstva zahvaljujući Kini, iako je ona autoritarni akter, čini budućnost starog kontinenta pouzdanijim, kaže Prestovic, i zaključuje da je riječ je o vječitoj dilemi između principa i koristi.

U međuvremenu, Kina postaje sve snažnija i sve manje tolerantna prema bilo kojoj vladi koja se neće držati njene linije, ocjenjuje Prestovic.

Razlike među društvima, same po sebi nisu razlog za uzbunu. Ono što poziva na uzbunu su bahatost, predrasude i mržnja - pokušaj nametanja hijerarhije ljudskoj civilizaciji i nametanja sopstvene istorije, kulture i društvenog sistema drugima,“ izjavio je kineski predsjednik Ši Đinping u govoru na ovogodišnjem Svjetskom ekonomskom forumu u Davosu.

Naš sagovornik nije jedini ekspert koji tu izjavu kineskog predsjednika tumači kao otvoreno negodovanje Kine protiv promocije demokratije i zaštite ljudskih prava koju zastupa Zapad. Prestovic ide korak dalje, on upozorava da će Kina kako bude sve više jačala, biti sve manje tolerantna prema bilo kojoj vladi koja se ne „uskladi“ sa njenom politikom, dok će još odlučnije nastojati da ekonomski i tehnološki nadmaši svoje Zapadne rivale.

Pored Amerike, glavna meta je Evropa u čijem se ekonomskom središtu nalazi Njemačka, smatra Prestovic:

Evropljani, posebno Njemačka, postigli su velike uspjehe u Kini. Folksvagen, BMV i Mercedes, imaju vrlo dobru prođu. Prodaju se u Kini u istom broju kao i u Evropi. Nijemci su, pri tom, uvjereni da promućurnije posluju od Amerikanaca. Međutim, i njih je zateklo iznenađenje. Bili su šokirani 2016. kada se doznalo da je Kina preuzela kompaniju KUKA, vodećeg njemačkog proizvođača industrijskih robota i rješenja za automatizaciju fabričke proizvodnje. Taj slučaj je nagnao Njemačku da usvoji zakon o pooštrenoj kontroli nad stranim investicijama u domaćoj proizvodnji.“

Ekonomski sporazum postignut između Kine i Evropske unije krajem prošle godine, naš sagovornok naziva bezvrijednim:

“Taj dokument ne vrijedi ništa, ne obavezuje Kinu na uštrb bilo kakvog njenog interesa. Angela Merkel očito ne razumije da to što je zapisano ne znači ništa. Ukoliko kineska strana smatra nepoželjnom bilo koju stranu investiciju, naćiće hiljadu načina da je spriječi. Kina ne poštuje i nema transparentnost. Sve se događa pod pritiskom i iza zatvorenih vrata. Evropa će se neminovno pokajati.”

Kina nastoji da manipuliše i samim načinom na koji funkcioniše Evropska unija, čije odluke postaju pravosnažne samo uz saglasnost svih njenih članica, dodaje Prestovic.

Organizovala je grupu “17 + 1” u kojoj učestvuju uglavnom manje i siromašnije članice EU na istoku i jugu Evrope. Grupa je uključena u kineski infrastrukturni projekat “Pojas i put” u okviru kojeg Kina dijeli izdašne kredite.

Glavni cilj je, kaže Prestovic, vezivanje tih zemalja za Kinu nasuprot Briselu, i mogućim evropskim odlukama koje bi išle na štetu kineskih interesa, smatra naš sagovornik.

Po njemu, Kina iz istog razloga njeguje čvrste veze sa Srbijom, koja pretenduje na članstvo u EU:

Srbija (kao članica EU) vjerovatno ne bi pristala da glasa za odluke koje Kina ne želi, što bi moglo da parališe rad evropskog bloka u cjelini.”

Kini ipak ne polazi sve za rukom. Vlade od Baltičkog do Jadranskog mora nedavno su otkazale javne tendere na kojima su kineske državne kompanije namjeravale da učestvuju. Neke od zemalja pripremaju potpunu zabranu kineskim kompanijama.

Kinesko vođstvo ne krije da namjerava da prestigne svoje zapadne rivale, pružanjem stotine milijardi državne pomoći domaćim firmama.

Prema jednoj procjeni, kineska vlada je izdvojila više od 100 milijardi dolara za sektor električnih vozila, u obliku subvencija za kupce, podrške za istraživanje i razvoj i druge pomoći. Dodatnih 49 milijardi dolara odvojeno je za stvaranje kineskog konkurenta Erbasu.

Vrijeme je da Amerika preduzme odlučne korake, kaže Prestovic:

„Sve što se odnosi na Made in China 2025, predsjednik Biden treba da prozove Made in America 2030. Ukoliko se Zapad okupi i Amerika koncentriše, neće imati konkurenciju. Amerika s lakoćom može da odgovori na izazov Kine i to na način koji ne vodi ratu, već štiti vladavinu prava, slobodu govora i misli.”

Naš sagovornik predlaže projekat za koncentrisanje i jačanje američkog globalnog liderstva u svim visoko-tehnološkim platformama, slično programu iz vremena predsjednika Dvajta Ajzenhauera organizovanom poslije lansiranja sovjetskog Sputnjika 1957.

Bio je to tehnološki prodor rivalske supersile, koji je Ameriku zatekao uveliko nespremnom.

Ni današnja vremena nisu uobičajena. Sjedinjene Države se nalaze pred istorijskim izazovom rijetkih razmjera, zaključuje Prestovic.

Blinken: Demokratiju ćemo promovirati sopstvenim primjerom umjesto silom

Blinken: Demokratiju ćemo promovirati sopstvenim primjerom umjesto silom
please wait

No media source currently available

0:00 0:01:38 0:00

Obaveštajci priznali da nisu imali informacije o upadu u Kongres 6. januara

Tokom nereda koje su izazvale Trampove pristalice na Kapitol hilu, poginulo je petoro ljudi

Pripadnici obavještajnih sektora FBI-a i Sekretarijata za unutrašnju bezbjednost SAD priznali su da nisu imali podatke o upadu Trumpovih pristalica u Kongres 6. januara.

Pomoćnica direktora FBI za obavještajne poslove Džil Sanborn i v.d. podsekretara Sekretarijata za unutrašnju bezbjednost Melisa Smislova rekle su na pretresu u Kongresu da nijedna služba nije imala informacije o planiranom napadu.

Sanborn je rekla da je FBI imao informacije da Trumpove pristalice dolaze u Vašington i da je moguće da su naoružani, ali ne i da će upasti u Kongres.

"Ti obavještajni podaci su nedostajali", rekla je Sanborn.

U javnosti se vodi polemika o tome da li su FBI i druge službe napravile propust i nisu vidjele znake upozorenja da će se 6. januara dogoditi neredi na Kapitolu, te da zbog tih informacija ni policija nije mogla adekvatno da reaguje.

U centru pažnje je izvještaj FBI od 5. januara koji citira onlline prepisku Trumpovih pristalica u kojoj se navodi da "u Kongresu treba razbiti prozore i razvaliti vrata".

Taj izvještaj su dobile neke službe, ali ne i policija Kapitol Hilla. Rezultat je bio nespremnost nadležnih da se nose sa neredima 6. januara.

"Možda bi bilo bolje da smo poslali neko upozorenje o terorizmu, ali to nismo uradili prije 6. januara", rekla je Smislova.

Senator Mark Vorner, predsjedavajući Odbora za obavještajna pitanja u Senatu, rekao je da je razgovarao sa pripadnicima FBI-a 5. i 6. januara i da su ga uvjerili da "kontrolišu situaciju".

"To nije bio slučaj i sada su Kapitol i SAD oskrnavljeni".

Direktor FBI Kristofer Rej rekao je ranije pred Senatom da je FBI upozorio na rastuću prijetnju od domaćeg terorizma u izvještaju od 5. januara.

Prošle godine FBI je objavjio nekoliko izvještaja u kojima upozorava na domaći terorizam uoči predsjedničkih izbora u novembru 2020 i inauguracije predsjednika u januaru 2021, rekao je Rej.

Sekretarijat za unutrašnju bezbjednost objavio je 15 izvještaja tokom 2020. koji ukazuju na prijetnju "domaćih ekstramista koji mogu da se mobilišu brzo i napadnu vladine zgrade", rekla je Smislova.

Analitičari kažu da je upad u Kongres rezultat ne samo propusta obavještajnih, već svih službi, uključujući i policiju i vladu.

SAD: Moskva organizovala trovanje Navalnog

SAD: Moskva organizovala trovanje Navalnog
please wait

No media source currently available

0:00 0:02:20 0:00

Centar za strateške i međunarodne studije: Sporni kineski projekti na Zapadnom Balkanu

Chinese leader Xi Jinping and other officials at the virtual China-CEEC summit on February 9

Više projekata koji uključuju ekonomske aktivnosti Kine na Zapadnom Balkanu sporno je sa aspekta evropskih integracija država u kojima se projekti sprovode, stoji u izvještaju Centara za strateške studije iz SAD.

Oni otvaraju pitanje korupcije, digitalne bezbjednosti, ekonomske održivosti i održivosti duga ili uticaja na životnu sredinu, navedeno je u izvještaju “Upozorenja: analiza kineskih projekata na Zapadnom Balkanu” nevladine organizacije “Centar za strateške i međunarodne studije” u SAD-u.

Usporavanje evropskih integracija

U izvještaju iz marta 2021. navodi se da Okvir za investicije Zapadnog Balkana (WBIF) Evropske unije (EU) olakšava investiranje i izgradnju kapaciteta u državama Zapadnog Balkana u skladu evropskim standardima i protokolima o pristupanju EU.

“Projekti koji ne spadaju u ovaj okvir ili krše ove standarde rizikuju da ometaju napredak ka pristupanju EU, slabe vladavinu prava i podrivaju povjerenje u institucije”, piše u izvještaju.

Kao primjer projekta koji uključuje “korozivni kapital”, odnosno ulaganje koje pojačava politički uticaj stranih aktera usporavajući EU integracije, u izvještaju je navedeno kinesko finansiranje autoputa Kičevo-Ohrid i Miladinovci-Štip u Sjevernoj Makedoniji.

Vlasti u Srbiji takođe, prema navodima iz izvještaja, pozdravljaju kinesku inicijativu koja predstavlja alternativu evropskoj praksi i standardima.

“Ova politika takođe privlači više kineskih investicija i ekonomskih aktivnosti koje Srbiju udaljavaju od Zapada”, ističe “Centar za strateške i međunarodne studije” dodajući da građani Zapadnog Balkana članstvo u Evropskoj uniji i dalje vide kao izvor ekonomskog prosperiteta, sa izuzetkom Srbije.

Ekonomska (ne)održivost

“Megaprojekti koji osiromašuju poreske obveznike neodrživim dugom mogu ugroziti makroekonomsku stabilnost zemlje u slučaju nepredviđenih ekonomskih šokova, kao što pokazuje slučaj crnogorskog autoputa Bar-Boljare”, navodi se u izvještaju.

Makroekonomski indikatori mogu, kako se ističe, pružiti sliku o tome koje su zemlje najosjetljivije na destabilizujuće uticaje dugovanja i koje imaju veći kapacitet da podmire projektni dug.

“Ovo se posebno odnosi na sklonost Kine da finansira vrlo vidljive megaprojekte čije su cijene visoke, na primjer, crnogorski projekat autoputa za povezivanje Srbije sa lukom Bar”, spomenuto je u izvještaju.

U izvještaju se navodi da bi odnos duga i bruto društvenog proizvoda država trebalo da bude ispod 60 odsto, što su ograničenja koja se nameću Paktom o stabilnosti i rastu Evropske unije. U izvještaju je navedeno da Albanija i Crna Gora imaju veći odnos duga prema BDP-u, Albanija 80 odsto, Crna Gora 90 odsto.

Dugovanja Crne Gore prema Kini 2019. godine, kako se navodi u izvještaju, iznosi 22% ukupnog spoljnog duga.

Sumnja na korupciju i netransparentnost

“Izgradnja dionice Koridora 11 u Srbiji - projekat koji je direktno dodijeljen kineskoj kompaniji bez javnog tendera i koji je kasnije pretrpio optužbe za korupciju i prekoračenje troškova - samo je jedan primjer”, piše u izvještaju.

Sektori koji se odnose na infrastrukturu, poput građevinarstva, transporta i energetike, najviše su skloni korupciji, kako je navedeno.

U izvještaju se ukazuje da studije ekonomske i finansijske izvodljivosti ukazuju na to da li projekti imaju ekonomsko opravdanje.

“Ne samo da je od vitalnog značaja da se takve studije sprovode i učine javno dostupnim, već nalazi takođe moraju biti objektivni i vjerodostojni”, piše.

“Zvanična studija izvodljivosti za termoelektranu Gacko 2 u Republici Srpskoj u Bosni i Hercegovini, ugovorena sa China Machinery Engineering Corporation 2017. godine, procjenjuje da će elektrana generisati godišnji profit od 23 miliona eura (28 miliona dolara). Ali, nezavisna analiza otkrila je da je studija koristila nerealne cijene uglja i energije i nije uspjela da uzme u obzir troškove ugljen-dioksida. Kada se tačnije uračunaju ti faktori, postrojenje bi poslovalo sa godišnjim gubitkom od oko 1,15 miliona eura”, navodi se kao primjer u izvještaju.

Neki projekti, kako se ističe, prekršili su tenderske procedure, odnosno princip konkurentnosti i transparentnosti.

„Projekti koji se direktno dodeljuju bez konkurencije, poput mosta Zemun-Borča (u Beogradu, prim. aut), koji je izgradila China Road and Bridge Corporation u Srbiji, ili koji uzimaju u obzir samo jednog ponuđača, stvaraju znatno više mogućnosti za korupciju od projekata koji prolaze kroz transparentan i konkurentan postupak podnošenja ponuda“, navedeno je.


Uticaj na životnu sredinu

“Projekti koji ne uzimaju u obzir i ublažavaju ekološke rizike mogu naneti veću štetu nego ekonomsku korist i naštetiti zdravlju zajednice”, navodi se i dodaje da projekti koji ne ispunjavaju EU standarde na Zapadnom Balkanu takođe predstavljaju prepreku u EU integracijama tih država.

“To je slučaj sa termoelektranom kod Tuzle, u Bosni i Hercegovini, koju je 2019. finansirala China Exim banka, za koju nevladine organizacije iz oblasti zaštite životne sredine tvrde da neće ispunjavati standarde EU”, navedeno je u izvještaju.

Kao još jedan primjer netransparentnosti i negativnog uticaja na životnu sredinu, navodi se proširenje termoelektrane Kostolac u Srbiji, koje je finansirano od strane Exim banke Kine, a koji, prema navodima iz izvještaja, “pokazuje lošu ekološku praksu, nisku transparentnost i nedostatak efikasnog uključivanja zainteresovanih strana”.

Digitalna bezbjednost

Tehnologija nadzora zasnovana na vještačkoj inteligenciji, kako se navodi u izvještaju, omogućila je vlasti da koriste podatke za praćenje političkih protivnika, novinara i drugih predstavnika civilnog društva - što je fenomen koji se obično naziva „digitalni autoritarizam“.

Kao primjer, u izvještaju se navodi beogradski projekat „Bezbedan grad“ u saradnji sa kineskom kompanijom Huawei „za koji su lokalne nevladine organizacije upozoravale da se koristi za zastrašivanje opozicije“.

Istovremeno, kako se tvrdi, Evropska unija i Zapadni Balkan rade na ubrzavanju digitalne transformacije regiona, istovremeno povećavajući cyber bezbjednost kroz digitalnu agendu za Zapadni Balkan.

U izvještaju se ističe da je ključno izvesti procjenu rizika kada je riječ o cyber bezbjednosti.

U slučaju projekta „Bezbedan grad“, kako se tvrdi, sprovedena je procjena uticaja, „ali ona nije bila transparentna i nije zadovoljila zakonske zahtjeve“.

Učitajte još

XS
SM
MD
LG