Linkovi

Pogled u stvaranje zvijezda

  • George Putic

Da bi mogli naučiti više o nastanku zvijezda, astronomi proučavaju svjetlo koje stiže iz dubokog svemira i otkriva događaje od prije milijarde godina. Kozmička prašina, para u atmosferi i svetlosna zagađenost ometaju taj rad, no naučnici u NASI su pronašli načina za prevazilaženje tog problema.

Stratosferski opservatorij za infracrvenu astronomiju, ili skraćeno: SOFIA je modificirani Boeing Jumbo-jet sa preciznim infracrvenim teleskopom 2 i pol metra širine, koji je najveći leteći teleskop u svijetu.

Avion leti noću na 12 hiljada metara iznad Tihog oceana, daleko od oblaka i obalnog svjetla, a teleskop je usmjeren u daljine, u centar naše galaksije gdje mlade zvijezde kruže oko masovne crne rupe.

Taj pogled je ometan kozmičkom prašinom, ali infracrveni teleskop osjetljiv na toplotu može prodreti kroz nju i snimiti zapanjujuće prizore.

"Trebalo je 12 i pol milijardi godina da to svjetlo stigne sa svog polazišta i bude izmjereno. I sama pomisao na to je nadrealistička: letimo na avionu sa teleskopom od 2 i pol metra šiirine, i posmatramo svjetlo koje putuje već 12 i pol milijardi godina", kaže Ryan Hamilton, naučnik zadužen za instrumente u projektu SOFIA.

Teleskop ima sistem ogledala i kamere, a opremljen je i neophodnim sistemima za stabilizaciju i hlađenje.

"Postigli smo da u osnovi cijeli teleskop pluta, a težina mu je 10 tona. Opremljen je motorima koji ga pokreću, a žiroskopi ga drže tačno usmjerenim", kaže Eric Becklin, glavni naučnik u projektu SOFIA.

Putem standardiziranog kompjutera teleskopu se mogu prikačiti razni instrumenti, isto tako kao kad mijenjate leće na kameri.

"Možemo vidjeti formiranje zvijezda, karakteristike kozmičke prašine u svemiru koja se proučava i ovde u opservatoriju. Vidimo nastajanje zvijezda, proto-zvijezde, plinovita okruženja, okruženja za stvaranje zvijezda, i okruženja u kojima u nekom vidu nastaju planete", objašnjava Ryan Hamilton.

Mogućnostima SOFIA-je za naučni rad koriste se astronomi iz Sjedinjenih država i Njemačke, i njihovi partneri iz drugih zemalja.

"Rezultati naučnog istraživanja stižu do astronoma u opservatoriju. Ti ljudi imaju prednost u analizi podataka i objavljivanju publikacija. Nakon godinu dana svi podaci postaju javni", kaže Eddie Zavala, menadžer projekta SOFIA.

SOFIA je zajednički projekat NASA-e i njemačkog svemirskog centra koji su izgradili teleskop, a američke firme su modificirale avion i opremile ga sistemima podrške.

Američki dio projekta je pod upravom Udruge univerziteta za istraživanje svemira. Očekuje se da će ovaj poduhvat trajati najmanje deset godina.

XS
SM
MD
LG